تفریحی و گردشگری: موزه‌ها یادگار گنج‌های فراموش شده > پارسا

بر اساس همین عقیده، در قطعنامه شماره پنج دوازدهمین مجمع عمومی کمیته بین‌المللی موزه‌ها ایکوم (ICOM) که در ۱۸ می ۱۹۷۷ میلادی در مسکو برپا شد، روز ۱۸ می برابر با ۲۸ اردیبهشت به عنوان روز جهانی موزه‌ها اعلام شد و از آن سال در روز یاد شده در همه کشورهای عضو، مراسمی به اجرا می‌شود. در کشور ما نیز در روز ۲۸ اردیبهشت به‌مناسبت روز جهانی موزه و آغاز هفته میراث فرهنگی، برنامه‌های متنوعی اجرا می‌شود.

ریشه‌ واژه موزه از لغت یونانى«موزین» ‌(Mousein) به معناى مقر زندگى «موز»‌ (Mouse) الهه‌ هنر و صنایع در اساطیر یونان باستان اقتباس شده است و در زبان انگلیسى تلفظ میوزیم ( Museu) و در زبان فرانسه موزه (Musee) رابه خود گرفته است. درحوالی دهه ۱۲۹۰ ﻫ .ق تلفظ فرانسه موزه به زبان فارسى نیز راه یافت.

ایکوم، شوراى بین‌المللى وابسته به سازمان فرهنگى، علمى و تربیتى سازمان ملل متحد یونسکو در بند‌های ۳ و ۴ اساسنامه خود که جامع‌ترین تعریف از موزه است، چنین مى‌گوید:

«موزه مؤسسه‌اى است دائمى و بدون هدف مادى که درهاى آن به روى همگان گشوده است و در خدمت جامعه و پیشرفت آن فعالیت مى‌کند. هدف موزه‌ها تحقیق درآثار و شواهد برجاى مانده انسان و محیط‌زیست او، گردآورى، باقی و بهره‌ورى معنوى و ایجاد ارتباط بین این آثار، به ویژه به نمایش گذاردن آن‌ها به منظور بررسى و بهره‌ورى معنوى است.

پیشنهاد ویژه :   تفریحی و گردشگری: لوح‌های ثبتی «سماع» در طریقت قادریه و روش کهن آموزش قرآن کریم «حنجی» رونمایی شد

تشکیل اولین موزه در ایران به حدود ۱۵۰ سال قبل مربوط می‌شود. ناصرالدین شاه قاجار در سال ۱۲۹۰ ه.ق و پس از اولین سفر خویش به اروپا، برای نخستین‌بار به ایجاد یک موزه خصوصی در محل ارگ سلطنتی مجموعه تاریخی‌فرهنگی کاخ گلستان اقدام کرد، در سال ۱۲۹۵ ه.ش موزه ملی یا موزه معارف در شمال مدرسه دارالفنون واقع در ضلع غربی خیابان ناصر خسرو تهران تأسیس شد و چندی بعد این مجموعه به عمارت مسعودیه انتقال یافت. در سال ۱۳۱۳ عملیات احداث ساختمان موزه ملی ایران در بخشی از اراضی میدان مشق تهران بر اساس طرح باستان‌شناس معروف فرانسوی، آندره گدار و ازسوی حاج عباسعلی معمار و استاد مراد تبریزی آغاز شد و نهایتا در سال ۱۳۱۶ موزه ملی ایران افتتاح شد.

نمایشگاه ترتیب یافته از سکه‌های تاریخی تبریز را می‌توان اولین گام در ایجاد موزه در تبریز دانست این نمایشگاه که از سکه‌های مکشوفه شهر تبریز ترتیب یافته بود در خلال سال‌های ۱۳۰۶ و ۱۳۰۷ در محل کتابخانه تربیت تبریز برگزار شد. ۲۰سال پس از برگزاری این نمایشگاه، در تیر سال ۱۳۲۸ موزه دانشگاه ادبیات دانشگاه تبریز تشکیل و افتتاح شد، این موزه با اینکه در زمان گشایش با نام موزه آذربایجان افتتاح شد، این مجموعه ارزشمند مجموعه‌ای جداگانه بوده و ارتباطی به موزه آذربایجان فعلی ندارد لیکن نخستین موزه تبریز و اولین موزه دانشگاهی ایران محسوب می‌شود.

پیشنهاد ویژه :   تفریحی و گردشگری: جلسه کمیته برنامه‌ریزی و آمار ستاد اجرایی خدمات سفر شهرستان قروه برگزار شد

اولین اقدام در راستای شکل‌گیری موزه آذربایجان با دریافت ۲۰۲ قطعه آثار تاریخی از موزه ایران باستان و نمایش آن‌ها در تالار فوقانی کتابخانه ملی تبریز در مرداد سال ۱۳۳۶ صورت گرفت. پس از دریافت بخش دیگری از آثار تاریخی از هیئت‌های باستان‌شناسی از اقصی نقاط کشور و نیز هدایایی از طبقات مختلف مردم تبریز، در فروردین سال ۱۳۳۸ موزه آذربایجان در محل هنرستان دختران تبریز رسما افتتاح شد، همزمان و در راستای ایجاد ساختمانی مناسب برای موزه، قطعه زمینی در ضلع غربی مسجد کبود تبریز در نظر گرفته شد و ساختمان موزه بر اساس نقشه تنظیمی باستان‌شناس فرانسوی، آندره گدار و ترسیم اسماعیل دیباج احداث ودر نهایت موزه آذربایجان به سال ۱۳۴۴۱ در محل فعلی خود افتتاح شد.

 موزه آذربایجان ازجمله مهم‌ترین موزه های ایران است که در آن آثار مربوط به هزاره‌های پیشین تا دوره اسلامی به معرض نمایش در آمده است. این موزه، به‌لحاظ قدمت و غنای آثار موجود در آن یکی از مهم‌ترین موزه‌های کشور محسوب می‌شود که بیش از نیم قرن سابقه دارد، این موزه در کنار اهمیت علمی‌پژوهشی برای محققان و پژوهشگران، همواره مورد توجه گردشگران داخلی و خارجی بوده و همه ساله پذیرای جمع کثیری از علاقه‌مندان است. همچنین موزه آذربایجان به‌عنوان موزه مادر در استان مطرح است چرا که با تأمین اموال فرهنگی مورد نیاز نقش مهمی در شکل‌گیری سایر موزه‌های استان داشته است. ساختمان موزه از بخش‌های مختلف از‌جمله چهار تالار نمایش اشیای تاریخی، بخش‌های اداری و فنی آزمایشگاه و مخازن و کتابخانه تخصصی تشکیل یافته است و اینک موزه آذربایجان با گذشت بیش از ۶ دهه از تأسیس آن همچنان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین موزه‌های کشور و یکی از جاذبه‌های گردشگری استان آذربایجان شرقی مطرح است، هم اینک ۱۲ موزه تحت پوشش و ۳ موزه مشارکتی و ۱ موزه خصوصی در استان و یک موزه دانشگاهی با کسب مجوز از سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کشور در استان فعالیت می‌کند و تقریبا به همین تعداد مجموعه‌‌هایی هستند که تحت عنوان موزه ازسوی سایر دستگاه‌ها ایجاد شده‌اند و امید است دستگاه‌های مسئول آن‌ها به‌لحاظ قانونی و نیز هدفمندی و استانداردسازی مجموعه‌های خود سریعا نسبت به کسب مجوزهای لازم اقدام کنند.

پیشنهاد ویژه :   پارسا نیوز: نصب «کاشی ماندگار» بر سردر خانه‌ ۳ هنرمند یزدی > پارسا


*رئیس امور موزه‌های استان و عضو کمیته ملی موزه‌های ایران( ICOM )